Letse Saeima trekt nationaliteit van onderneemster weer in, academiepresident Kalviņš onder vuur

Het Letse parlement heeft de nationaliteit van de Indiase onderneemster Divja Kanana Višvanata alweer ingetrokken, meldt de Saeima zelf. Dat gebeurde nog maar een week na toekenning. De Saeima kende haar het burgerschap op 15 oktober per spoedwet toe, op aanbeveling van academiepresident Ivars Kalviņš. Donderdag 22 oktober verklaarde het parlement diezelfde spoedwet met terugwerkende kracht nietig. Aanleiding waren vragen over de echtheid van haar academische cv en wetenschappelijke publicaties. De nationaliteit werd zo even snel weer ingetrokken als ze was toegekend.

De zaak raakt vooral Kalviņš, de chemicus die president is van de Letse Academie van Wetenschappen (LZA, de nationale wetenschapsacademie van Letland). Hij droeg Višvanata voor bij de Saeima-commissie voor burgerschap, migratie en maatschappelijke samenhang. Dat is de vaste parlementscommissie die naturalisatieverzoeken behandelt. Het LZA-presidium, het dagelijks bestuur van de academie, zegt dat Kalviņš die commissie had geadviseerd om Višvanata de nationaliteit toe te kennen. Na een spoedzitting donderdag verklaarde het presidium dat hij daarbij bevoegd handelde en te goeder trouw was. Hem treft geen fout of wangedrag.

Kalviņš zelf ziet dat anders. In een open brief aan de Letse samenleving en de media bood hij zijn excuses aan. Hij erkende daarin een fout. Zijn persoonlijke advies over Višvanata werd abusievelijk opgemaakt en verstuurd als een officieel document van de LZA. Dat kwam naar eigen zeggen door een misverstand in het elektronische ondertekeningssysteem van de academie. Collega’s hadden hem al eerder, op 21 oktober, gewaarschuwd voor mogelijke problemen met Višvanata’s wetenschappelijke cv en publicaties.

In diezelfde brief overweegt hij ook zijn functie als LZA-president neer te leggen. Dat is vanwege de ophef rond de zaak. Nog eerder op donderdag had hij bij het tv-programma Kāpēc gezegd verantwoordelijkheid te willen nemen voor wat er is misgegaan. Aftreden wilde hij op dat moment niet. Dat kan volgens hem ook niet zomaar: de statuten van de LZA voorzien niet in een aftreden van de president. Zijn open brief, later diezelfde donderdag, gaat daarmee een stap verder dan wat hij eerder op de dag op televisie liet doorschemeren.

De hele affaire krijgt zo intussen ook nog eens een financieel staartje voor de top van de academie. De Letse belastingdienst VID bevestigde aan persbureau LETA een controle te zijn begonnen van de staatsfunctionarisverklaringen van Kalviņš en LZA-secretaris-generaal Baiba Rivža. Zulke verklaringen moeten staatsfunctionarissen in Letland ieder jaar openbaar maken. Het gaat onder meer om nevenfuncties, bezittingen en vermogen. Uit de gepubliceerde verklaringen over 2025 blijkt dat Kalviņš en Rivža naast hun functie bij de LZA ieder minstens tien andere functies bekleden. Ook tonen die verklaringen omvangrijke besparingen en inkomsten bij beiden.

Ook rond Kanans Višvanats duikt financieel nieuws op. Hij kreeg zelf in het najaar van 2023 via de Saeima, op aanbeveling van de LZA, de Letse nationaliteit. Zijn microbedrijf Dr Vishys draaide de afgelopen jaren zonder omzet en boekte een verlies van meer dan 200.000 euro.

Daarmee volgden de erkenning van zijn fout, zijn overweging om op te stappen en het begin van de VID-controle allemaal binnen enkele dagen na elkaar. Dat begon met de toekenning van de nationaliteit op 15 oktober en de intrekking ervan op 22 oktober.